Điện giật xảy ra như thế nào? Nguyên nhân và cách phòng tránh

Điện giật xảy ra như thế nào? Đây là câu hỏi nhiều người quan tâm, đặc biệt trong gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc thường xuyên sử dụng các thiết bị điện trong môi trường ẩm ướt. Điện giật xảy ra khi dòng điện tiếp xúc và đi qua cơ thể người. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:  cường độ dòng điện, thời gian tiếp xúc, đường đi của dòng điện qua cơ thể, tình trạng da, môi trường xung quanh và loại nguồn điện.

Đáng chú ý, điện giật không chỉ xảy ra khi chạm trực tiếp vào dây điện. Dòng điện rò từ thiết bị điện, dây dẫn hư hỏng, nước hoặc hệ thống điện xuống cấp cũng có thể tạo ra nguy cơ điện giật. Vậy điện giật xảy ra theo cơ chế nào? Những nguyên nhân nào thường gặp trong thực tế? Và làm thế nào để chủ động phòng tránh bị điện giật? Hãy cùng chuyên gia lọc nước Ion kiềm Primer tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Điện giật là gì?

Điện giật là tình trạng cơ thể người tiếp xúc với nguồn điện và trở thành một phần của đường dẫn dòng điện. Khi đó cơ thể con người có khả năng dẫn điện. Khi một người đồng thời tiếp xúc với hai điểm có điện thế khác nhau, dòng điện có thể đi qua cơ thể để tạo thành một mạch điện. Ví dụ đơn giản:

Nguồn điện → dây dẫn → cơ thể người → mặt đất → nguồn điện

Khi dòng điện đi qua cơ thể, nó có thể ảnh hưởng đến các cơ quan và hệ thống khác nhau. Mức độ ảnh hưởng không chỉ phụ thuộc vào “điện áp bao nhiêu vôn”, mà còn phụ thuộc vào dòng điện thực tế đi qua cơ thể, thời gian tiếp xúc và đường đi của dòng điện.

2. Điện giật xảy ra như thế nào?

Để hiểu rõ cơ chế điện giật, có thể hình dung theo 3 điều kiện cơ bản:

Điều kiện 1: Có nguồn điện

Nguồn điện có thể đến từ:

• Điện lưới gia đình.
• Máy phát điện.
• Hệ thống điện công nghiệp.
• Thiết bị điện.
• Dây dẫn bị hở.
• Một phần kim loại đang mang điện do sự cố cách điện.

Điều kiện 2: Cơ thể tiếp xúc với phần có điện

Tiếp xúc điện có thể xảy ra trực tiếp hoặc gián tiếp.

• Tiếp xúc trực tiếp là khi chạm vào phần đang mang điện, chẳng hạn dây điện bị hở.
• Tiếp xúc gián tiếp có thể xảy ra khi chạm vào vỏ kim loại của thiết bị bị rò điện.

Điều kiện 3: Hình thành đường dẫn dòng điện

Khi cơ thể tạo thành đường dẫn giữa hai điểm có điện thế khác nhau, dòng điện có thể đi qua cơ thể. Ví dụ:

Dây pha → cơ thể người → nền đất → hệ thống điện

Khi đó, cơ thể vô tình trở thành một phần của mạch điện.

3. Giải thích vì sao con người có thể bị điện giật?

Một trong những yếu tố quan trọng là điện trở của cơ thể người không cố định. Điện trở có thể thay đổi tùy vào nhiều yếu tố khác nhau như:

• Da khô hay ướt.
• Vị trí tiếp xúc.
• Diện tích tiếp xúc.
• Áp lực tiếp xúc.
• Thời gian tiếp xúc.
• Môi trường xung quanh.
• Tình trạng sức khỏe và điều kiện cơ thể.

Đặc biệt, nước và độ ẩm có thể làm giảm điện trở tiếp xúc của da, từ đó làm tăng khả năng dòng điện đi qua cơ thể trong một số tình huống. Đây là lý do các khu vực như phòng tắm, nhà bếp, khu giặt, sân vườn hoặc nơi thường xuyên có nước cần được đặc biệt chú ý khi thiết kế và sử dụng hệ thống điện.

4. Giải đáp mức độ nguy hiểm của điện giật phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Không phải mọi trường hợp điện giật đều có mức độ nguy hiểm giống nhau. Một số yếu tố quan trọng gồm:

Cường độ dòng điện tiếp xúc và đi qua cơ thể người 

Cường độ dòng điện càng lớn thì nguy cơ ảnh hưởng đến cơ thể càng cao. Vì vậy, khi đánh giá nguy cơ điện giật, không nên chỉ nhìn vào điện áp của nguồn điện mà cần quan tâm đến dòng điện có thể đi qua cơ thể trong tình huống thực tế.

Thời gian tiếp xúc

Thời gian cơ thể tiếp xúc với dòng điện càng lâu thì nguy cơ càng tăng. Đây cũng là lý do các thiết bị bảo vệ có khả năng phát hiện bất thường và ngắt điện nhanh đóng vai trò quan trọng trong hệ thống an toàn điện.

Đường đi của dòng điện

Dòng điện đi qua cơ thể theo đường nào cũng là yếu tố cần quan tâm. Nếu đường đi của dòng điện liên quan đến khu vực ngực hoặc tim, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn.

Tình trạng da và môi trường

Da khô thường có điện trở khác với da ướt. Trong môi trường ẩm ướt, nguy cơ điện giật có thể tăng lên do điều kiện tiếp xúc với điện thay đổi.

Khả năng cơ thể tự tách khỏi nguồn điện

Trong một số trường hợp, dòng điện có thể khiến cơ bắp co lại, làm người bị điện giật khó chủ động tách khỏi nguồn điện. Điều này có thể kéo dài thời gian dòng điện đi qua cơ thể và làm tình trạng trở nên nguy hiểm hơn.

5. Tổng hợp 9 nguyên nhân gây điện giật thường gặp

Điện giật trong gia đình và công trình có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Dưới đây là những tình huống dễ gây điện giật phổ biến cần đặc biệt lưu ý.

Dây điện bị hở

Đây có lẽ là một trong những nguyên nhân dễ nhận biết nhất. Dây điện có thể bị hở do:

• Lớp cách điện bị lão hóa.
• Dây bị chuột cắn.
• Dây bị kéo căng hoặc gập nhiều lần.
• Dây bị va đập.
• Dây sử dụng lâu ngày.
• Đấu nối không đúng kỹ thuật.

Khi phần lõi dẫn điện bị lộ ra ngoài, người chạm vào có thể tiếp xúc trực tiếp với nguồn điện. Không nên tiếp tục sử dụng dây điện có dấu hiệu nứt, hở hoặc cháy xém.

Thiết bị điện bị rò điện

Không phải lúc nào điện giật cũng đến từ dây điện bị hở.

Một nguyên nhân khác thường gặp là dòng điện rò từ thiết bị điện.

Ví dụ:

• Máy giặt.
• Bình nóng lạnh.
• Tủ lạnh.
• Máy bơm.
• Máy rửa bát.
• Bếp điện.
• Máy nước nóng.
• Các thiết bị có vỏ kim loại.

Khi lớp cách điện bên trong thiết bị bị suy giảm, dòng điện có thể rò sang phần vỏ. Nếu người dùng chạm vào phần vỏ đang bị rò và đồng thời tạo thành đường dẫn xuống đất, nguy cơ điện giật có thể xảy ra. Đây cũng là lý do không nên chủ quan khi thiết bị điện có hiện tượng tê nhẹ khi chạm vào vỏ. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, cần ngắt nguồn điện và kiểm tra thiết bị.

Sử dụng thiết bị điện ở nơi ẩm ướt liên tục

Như các bạn đã biết thì nước và điện là sự kết hợp đặc biệt nguy hiểm. Một số khu vực cần chú ý:

• Phòng tắm.
• Khu vực bồn rửa.
• Nhà bếp.
• Khu giặt.
• Sân vườn.
• Khu vực ngoài trời.
• Trang trại.
• Công trình có độ ẩm cao.

Ví dụ, nếu tay đang ướt mà chạm vào thiết bị hoặc ổ cắm có vấn đề, điều kiện tiếp xúc với điện có thể trở nên nguy hiểm hơn. Vì vậy, không nên sử dụng thiết bị điện khi tay ướt hoặc đặt thiết bị điện ở vị trí dễ tiếp xúc với nước nếu thiết bị không được thiết kế cho môi trường đó.

Ổ cắm, phích cắm bị hỏng

Ổ cắm hoặc phích cắm bị nứt, lỏng, cháy xém hoặc có dấu hiệu bất thường cũng có thể trở thành nguồn nguy hiểm. Một số dấu hiệu cần kiểm tra:

• Ổ cắm bị nóng bất thường.
• Có mùi khét.
• Có tia lửa khi cắm/rút.
• Vỏ ổ cắm bị nứt.
• Phích cắm lỏng.
• Có dấu hiệu cháy xém.
• Điện chập chờn khi di chuyển phích cắm.

Không nên tiếp tục sử dụng ổ cắm hoặc phích cắm có dấu hiệu hư hỏng.

Hệ thống điện cũ hoặc xuống cấp lâu ngày 

Theo thời gian, dây dẫn và các thiết bị điện có thể bị lão hóa. Hệ thống điện lâu năm xuống cấp có thể xuất hiện những tình huống như:

• Lớp cách điện xuống cấp.
• Mối nối lỏng.
• Dây dẫn bị oxy hóa.
• Thiết bị bảo vệ không đủ khả năng bảo vệ như trước.
• Phụ tải tăng nhưng hệ thống dây dẫn không được nâng cấp tương ứng.

Đặc biệt với những ngôi nhà đã sử dụng trong thời gian dài nhưng chưa được kiểm tra lại hệ thống điện, việc kiểm tra định kỳ là rất cần thiết.

Đấu nối điện sai kỹ thuật

Đấu nối điện không đúng kỹ thuật có thể tạo ra nhiều nguy cơ. Ví dụ:

• Nối dây không đúng quy cách.
• Dùng băng keo thay cho phương pháp đấu nối phù hợp.
• Không bảo vệ mối nối.
• Dây dẫn không đúng tiết diện.
• Đấu nhầm dây.
• Hệ thống tiếp địa không đạt yêu cầu về an toàn.

Các công việc liên quan đến hệ thống điện nên được thực hiện bởi người có chuyên môn kỹ thuật.

Sử dụng quá nhiều thiết bị điện trong cùng một không gian

Việc sử dụng nhiều thiết bị trên cùng một ổ cắm hoặc một đường dây có thể làm tăng tải của hệ thống. Nếu hệ thống không được thiết kế phù hợp, có thể xảy ra:

Quá tải → dây dẫn nóng lên → cách điện suy giảm → nguy cơ chập/rò điện tăng.

Do đó, không nên sử dụng ổ cắm nối dài hoặc ổ chia điện vượt quá khả năng chịu tải của chúng.

Điện giật do thiết bị điện bị ngập nước

Thiết bị điện bị nước xâm nhập có thể trở nên nguy hiểm ngay cả khi bên ngoài không nhìn thấy dấu hiệu bất thường. Khi đó sẽ có thể xảy ra những tình huống sau: 

• Nhà bị ngập nước.
• Thiết bị ngoài trời gặp mưa.
• Nước bắn vào ổ cắm.
• Thiết bị đặt gần nguồn nước.
• Khu vực bếp hoặc phòng tắm bị rò nước.

Không chạm vào thiết bị điện đang bị ngập hoặc nghi ngờ có điện khi chưa đảm bảo nguồn điện đã được ngắt an toàn.

Điện giật do vỏ kim loại của thiết bị bị rò

Đây là một tình huống rất đáng lưu ý. Thiết bị có vỏ kim loại có thể trở nên nguy hiểm nếu xảy ra lỗi cách điện. Ví dụ:

Dây dẫn bên trong bị hỏng → chạm vào vỏ kim loại → vỏ thiết bị mang điện.

Khi người dùng chạm vào vỏ thiết bị, dòng điện có thể đi qua cơ thể nếu hình thành đường dẫn phù hợp. Một hệ thống điện được thiết kế tốt cần có tiếp địa và thiết bị bảo vệ dòng rò phù hợp để giảm nguy cơ trong tình huống này.

6. Vì sao aptomat có thể không ngắt khi có người bị điện giật?

Đây là một hiểu lầm khá phổ biến khi đã có khá nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra. Nhiều người cho rằng:

“Nhà đã có aptomat thì khi bị điện giật, aptomat chắc chắn sẽ ngắt.”

Điều này không phải lúc nào cũng đúng mà còn phụ thuốc vào nhiều tình huống khác nhau. Các loại aptomat có chức năng khác nhau. Aptomat bảo vệ quá dòng chủ yếu phản ứng với quá tải hoặc ngắn mạch. Trong khi đó, một tình huống điện giật do dòng rò có thể tạo ra dòng điện không đủ lớn để thiết bị bảo vệ quá dòng tác động.

Ví dụ đơn giản:

Thiết bị bị rò → một lượng dòng điện nhỏ đi qua cơ thể → dòng điện rò chưa đủ lớn để CB quá dòng ngắt → nguy cơ vẫn tồn tại.

Đó là lý do hệ thống điện cần được trang bị thiết bị bảo vệ dòng rò/chống giật phù hợp, thay vì chỉ dựa vào một aptomat tổng.

7. Dòng điện rò nguy hiểm như thế nào?

Dòng điện rò là dòng điện đi ra ngoài đường dẫn điện dự kiến. Nguồn gốc có thể đến từ:

• Thiết bị bị lỗi cách điện.
• Dây dẫn bị hư hỏng.
• Nước xâm nhập.
• Vỏ thiết bị bị nhiễm điện.
• Cách điện bị xuống cấp.

Dòng rò không phải lúc nào cũng đủ lớn để làm aptomat quá dòng tác động. Tuy nhiên, nếu dòng rò đi qua cơ thể, nó có thể tạo ra nguy cơ điện giật. Do đó, phát hiện dòng rò sớm và ngắt điện nhanh là một trong những nguyên tắc quan trọng của an toàn điện.

8. Hướng dẫn cách làm thế nào để phòng tránh điện giật?

Phòng tránh điện giật cần bắt đầu từ cả thiết kế hệ thống điện, lựa chọn thiết bị và thói quen sử dụng.

Kiểm tra hệ thống điện định kỳ

Cần kiểm tra:

• Dây dẫn.
• Ổ cắm.
• Công tắc.
• Aptomat.
• Thiết bị chống giật.
• Hệ thống tiếp địa.
• Các mối nối điện.

Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường về hệ thống điện, cần được xử lý sớm.

Không sử dụng điện khi tay ướt

Đặc biệt tránh chạm vào:

• Ổ cắm.
• Phích cắm.
• Công tắc.
• Thiết bị điện có vỏ kim loại.

khi tay đang ướt.

Không sử dụng thiết bị điện có dấu hiệu rò điện

Nếu chạm vào thiết bị thấy:

• Tê tay.
• Cảm giác châm chích.
• Tê nhẹ khi chạm vỏ.

hãy coi đây là dấu hiệu cảnh báo và ngắt nguồn điện để kiểm tra. Không nên tiếp tục sử dụng chỉ vì “chỉ tê nhẹ”.

Sử dụng thiết bị chống dòng rò phù hợp với hệ thống điện

Hệ thống điện nên được trang bị thiết bị bảo vệ phù hợp với đặc điểm công trình. Thiết bị bảo vệ dòng rò có nhiệm vụ phát hiện sự mất cân bằng của dòng điện và ngắt mạch khi đạt điều kiện tác động.

Bảo vệ trẻ nhỏ

Gia đình có trẻ nhỏ nên:

• Sử dụng nắp che ổ cắm phù hợp.
• Đặt dây điện ngoài tầm với.
• Không để trẻ nghịch ổ cắm.
• Không để thiết bị điện gần nước hoặc tiếp xúc thường xuyên với nước.
• Giáo dục trẻ về sự nguy hiểm của sự cố điện.

Không tự sửa chữa khi không có chuyên môn về điện

Những công việc như thay dây, đấu tủ điện, kiểm tra rò điện hoặc sửa thiết bị điện nên được thực hiện bởi người có chuyên môn.

9. Tủ điện chống giật giúp hạn chế nguy cơ điện giật như thế nào?

Một trong những giải pháp được sử dụng để tăng cường an toàn cho hệ thống điện là tủ điện chống giật. Tùy từng thiết kế, tủ điện chống giật có thể giám sát hệ thống điện, phát hiện dòng rò hoặc các trạng thái mất an toàn, đưa ra cảnh báo và thực hiện ngắt điện khi đáp ứng điều kiện bảo vệ. Có thể hình dung:

Hệ thống điện bình thường
→ Tủ giám sát
→ Không phát hiện bất thường
→ Điện tiếp tục được cấp.

Xuất hiện dòng rò/sự cố
→ Tủ phát hiện
→ Cảnh báo
→ Ngắt điện theo thiết lập bảo vệ.

Điều này tạo thêm một lớp bảo vệ chủ động cho hệ thống điện.

Tuy nhiên, tủ điện chống giật không thay thế hoàn toàn các biện pháp an toàn điện khác. Hệ thống vẫn cần được thiết kế đúng, có tiếp địa phù hợp và sử dụng các thiết bị bảo vệ đúng thông số.

10. Primer – Giải pháp bảo vệ an toàn điện cho hệ thống 1 pha và 3 pha

Để tăng cường khả năng bảo vệ trước các nguy cơ mất an toàn điện, Primer phát triển các dòng tủ điện chống giật 1 pha và 3 pha.

Tủ điện chống giật Primer P12-1P cho dòng điện 1 pha 

P12-1P được thiết kế cho hệ thống điện 1 pha, phù hợp với những công trình như:

• Nhà ở.
• Căn hộ.
• Cửa hàng.
• Văn phòng.
• Công trình dân dụng.

Tủ có các chức năng liên quan đến phát hiện dòng rò, cảnh báo và ngắt điện theo điều kiện bảo vệ của sản phẩm.

Tủ điện chống giật Primer TD-3P68

Đối với hệ thống điện 3 pha, Primer cung cấp TD-3P68, hướng tới các công trình như:

• Nhà xưởng.
• Trang trại.
• Cơ sở sản xuất.
• Những công trình có sử dụng hệ thống điện 3 pha.

Ngoài các chức năng liên quan đến chống giật và dòng rò, dòng tủ 3 pha còn có thể hỗ trợ giám sát các tình trạng như mất pha, ngược pha, mất trung tính và quá tải, tùy cấu hình sản phẩm. Khi lựa chọn tủ điện, cần xác định rõ hệ thống đang sử dụng điện 1 pha hay 3 pha, công suất tải và những nguy cơ cần ưu tiên bảo vệ.

11. Những dấu hiệu cảnh báo về điện không nên bỏ qua

Hãy kiểm tra hệ thống điện nếu bạn nhận thấy một trong những dấu hiệu sau:

• Chạm vào vỏ thiết bị thấy tê tay nhẹ.
• Ổ cắm nóng bất thường.
• Có mùi khét.
• Có tia lửa khi cắm thiết bị.
• Aptomat thường xuyên nhảy.
• Đèn điện chập chờn.
• Dây điện bị nứt hoặc hở.
• Thiết bị điện hoạt động bất thường không giống mọi khi.
• Có dấu hiệu nước xâm nhập vào thiết bị điện.
• Thiết bị kim loại xuất hiện hiện tượng tê khi chạm.

Đừng chờ đến khi xảy ra sự cố nghiêm trọng mới kiểm tra.

12. Kết luận

Điện giật xảy ra khi dòng điện đi qua cơ thể người, thường do cơ thể vô tình trở thành một phần của đường dẫn điện giữa hai điểm có điện thế khác nhau. Nguyên nhân có thể đến từ rất nhiều tình huống: dây điện bị hở, thiết bị bị rò điện, vỏ kim loại mang điện, sử dụng điện trong môi trường ẩm ướt, ổ cắm hỏng, hệ thống điện xuống cấp hoặc đấu nối sai kỹ thuật.

Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào aptomat thông thường để đánh giá mức độ an toàn của hệ thống điện. Cần có thiết bị bảo vệ phù hợp với từng loại nguy cơ, kết hợp với hệ thống tiếp địa, kiểm tra định kỳ và thói quen sử dụng điện an toàn.Đặc biệt, khi phát hiện dấu hiệu như tê tay khi chạm thiết bị, mùi khét, ổ cắm nóng hoặc dây điện bị hở, cần ngắt nguồn điện và kiểm tra ngay.

Chủ động phát hiện dòng rò và các bất thường về điện từ sớm là một trong những cách quan trọng để giảm thiểu nguy cơ điện giật trong gia đình và công trình.